Πάσχα
Eurovision
Summer
Xmas
Η Μεσόγειος αλλάζει και μαζί της αλλάζει και ο τρόπος που πρέπει να τη βλέπουμε. Η κλιματική κρίση, η υπερθέρμανση της θάλασσας, η ανθρώπινη πίεση και η υπεραλίευση έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον πιο ευάλωτο, πιο πιεσμένο και λιγότερο ισορροπημένο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η θάλασσα έγινε ξαφνικά επικίνδυνη. Σημαίνει ότι πρέπει να μάθουμε να την καταλαβαίνουμε καλύτερα.
Όπως εξηγεί η Ηρώ Τσαρμποπούλου-Φωκιανού από την Greenpeace, η Μεσόγειος είναι μία από τις πιο επιβαρυμένες θάλασσες στον κόσμο. Η θερμοκρασία της ανεβαίνει με γρήγορο ρυθμό, τα οικοσυστήματα πιέζονται και η θαλάσσια ζωή επηρεάζεται. Η υπεραλίευση είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα: «Παίρνουμε από τη θάλασσα περισσότερα ψάρια απ’ όσα μπορεί να ξαναδημιουργήσει», εξηγεί με απλά λόγια.
Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για καρχαρίες, μωβ μέδουσες και λαγοκέφαλους συχνά γίνεται με όρους πανικού. Κι όμως, τα στοιχεία δεν δείχνουν ότι οι καρχαρίες πλησιάζουν περισσότερο τους ανθρώπους ή ότι η θάλασσα έγινε πιο απειλητική. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι όλοι έχουμε ένα κινητό στο χέρι και κάθε εικόνα γίνεται αμέσως viral. Οι καρχαρίες ζουν εκατομμύρια χρόνια στις ελληνικές θάλασσες και, όπως όλα τα άγρια ζώα, χρειάζονται σεβασμό, όχι υστερία.
Το ίδιο ισχύει και για τις μέδουσες. Υπήρχαν πάντα στη Μεσόγειο. Το ζήτημα δεν είναι η παρουσία τους, αλλά οι μεταβολές στους πληθυσμούς τους, που συνδέονται με την κλιματική κρίση και την υποβάθμιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Ο λαγοκέφαλος, από την άλλη, είναι επικίνδυνος κυρίως αν καταναλωθεί, καθώς πρόκειται για τοξικό είδος. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι αποτελεί απειλή για τους λουόμενους.
Το πιο απλό συμπέρασμα είναι ίσως και το πιο δύσκολο να αποδεχθούμε: η θάλασσα δεν είναι πισίνα. Όταν μπαίνουμε σε αυτήν, μπαίνουμε στο φυσικό περιβάλλον άλλων ειδών. Εμείς είμαστε οι επισκέπτες.
Από τα jet ski και τον θόρυβο μέχρι τα πλαστικά, τις ομπρέλες και τα beach bars σε ευαίσθητες περιοχές, η ανθρώπινη παρουσία αφήνει έντονο αποτύπωμα. Και αν θέλουμε να συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε τη θάλασσα που αγαπάμε, πρέπει πρώτα να σταματήσουμε να τη θεωρούμε δεδομένη.
Όλες μας οι απορίες απαντήθηκαν στο μέγιστο από την Greenpeace Greece!
Πόσο συχνή είναι η παρουσία καρχαριών στις ελληνικές θάλασσες και τελικά υπάρχει λόγος ανησυχίας για τους λουόμενους;
Οι καρχαρίες και τα σαλάχια αποτελούν φυσικό και σημαντικό κομμάτι της θαλάσσιας βιοποικιλότητας της Μεσογείου και της Ελλάδας εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Οι καρχαρίες δεν εισβάλουν ξαφνικά στις θάλασσες και οι θάλασσες επίσης δεν μας ανήκουν.
Εμείς κάθε φορά που μπαίνουμε στην θάλασσα μοιραζόμαστε το νερό με άλλα είδη που υπήρχαν εκεί πριν από εμάς, που είναι το σπίτι τους, και που έχουν και αυτά τον ρόλο τους στο οικοσύστημα.
Πρέπει επίσης να θυμόμαστε ότι η προστασία της θάλασσας και των οικοσυστημάτων αφορά και εκείνα τα είδη που δε μας αρέσουν, αλλά που είναι εξίσου σημαντικά για μια υγιή θάλασσα.Αν έπρεπε να το πούμε με μια φράση: Δε θα πρέπει να μας ανησυχεί το να βλέπουμε αλλά το να μην βλέπουμε ζώα.
Σύμφωνα με τα δεδομένα της iSea, του αρμόδιου επιστημονικού φορέα για το θέμα, στην Ελλάδα καταγράφονται 31 είδη καρχαριών, με τα περισσότερα είδη να είναι ακίνδυνα και να αποφεύγουν επαφή με άνθρωπο.
Επίσης, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι πληθυσμοί των καρχαριών στην Ελλάδα παρουσιάζουν την παραμικρή αύξηση. Αντίθετα, τα δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρα σημαντική μείωση των πληθυσμών. Στην Ελλάδα, το 68% των ειδών καρχαριών κινδυνεύουν με εξαφάνιση, ενώ η Μεσόγειος (μια από τις πιο υπερ αλιευμένες θάλασσες παγκοσμίως) να αποτελεί έναν επικίνδυνο τόπο για τους καρχαρίες.
Η πρόσφατη αύξηση των συζητήσεων και θεάσεων οφείλεται βασικά στο ότι πλέον όλοι καταγράφουν με τα κινητά και η πληροφορία διαδίδεται εξαιρετικά γρήγορα.
Άρα ενώ παλιά μόνο ένας ψαράς ή ένας κάτοικος μια περιοχής θα έβλεπε τα ζώα, σήμερα με τα βίντεο, τις φωτογραφίες και το ταξίδι της είδησης δίνεται η λανθασμένη εικόνα ότι γεμίσαμε καρχαρίες και ότι μάλιστα αυτοί ξαφνικά μας πλησιάζουν. Τα άγρια ζώα κατά κανόνα αποφεύγουν τον άνθρωπο και όταν προσεγγίζουμε την θάλασσα με προσοχή, σεβασμό, και με την σωστή επιστημονική γνώση, δεν έχουμε τίποτα να φοβόμαστε.
Τι γνωρίζουμε σήμερα για την εξάπλωση των μωβ μεδουσών και ποια μέτρα προστασίας συνιστώνται;
Οι μέδουσες αποτελούν διαχρονικό και φυσικό στοιχείο των θαλάσσιων οικοσυστημάτων της Μεσογείου. Εξάρσεις πληθυσμών καταγράφονται εδώ και δεκαετίες, με σχετικές αναφορές ήδη από τη δεκαετία του 1960. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι γιατί υπάρχουν μέδουσες, αλλά αν τα φαινόμενα αυτά γίνονται συχνότερα ή διαρκούν περισσότερο και πώς συνδέονται με την κλιματική κρίση, την υπεραλίευση και τη ρύπανση της θάλασσας.
Παρότι μπορούμε να μιλήσουμε για μερικά πιθανά αίτια λοιπόν, στην πραγματικότητα δεν έχουμε επαρκή επιστημονική γνώση και μοντέλα για να προβλέπουμε τις κινήσεις των πληθυσμών. Για περισσότερες πληροφορίες στο θέμα, παραπέμπουμε στον ιστότοπο της iSea.
Και πάλι το μήνυμα προς τους πολίτες παραμένει το ίδιο: Οι ελληνικές θάλασσες δεν έχουν μετατραπεί ξαφνικά σε επικίνδυνα νερά. Χρειάζεται μια κοινή λογική και μια στοιχειώδης προσοχή.
Για παράδειγμα οπου όντως εμφανίζονται επιβεβαιωμένες σημαντικές πληθυσμιακές εκρήξεις θα πρέπει να αποφύγουμε τη θάλασσα ή να μπούμε με προσοχή.
Όχι από τρόμο και πανικό, αλλά γιατί αν θέλουμε να πηγαίνουμε στη φύση οφείλουμε να το κάνουμε με μια στοιχειώδη προσαρμοστικότητα. Όπως τα άλλα είδη προσαρμόζονται εξαναγκαστικά σε εμάς, έτσι και εμείς κάποιες φορές θα προσαρμοζόμαστε σε αυτά. Αυτό θέλει η συμβίωση με τη φύση.
Ο λαγοκέφαλος εξαπλώνεται στις ελληνικές θάλασσες: Ποιοι είναι οι πραγματικοί κίνδυνοι;
Τόσο τα δεδομένα της iSea, όσο και άλλοι φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις που ασχολούνται επιστημονικά με θέματα αλιείας και φυσικού περιβάλλοντος συναινούν στο εξής: δεν πρέπει ο λαγοκέφαλος ή οποιοδήποτε άλλο ζώο να παρουσιάζεται ως καθημερινός κίνδυνος για τον κόσμο που κολυμπά και δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα στοιχεία που να δικαιολογούν την εικόνα ενός ζώου που επιτίθεται απρόκλητα σε ανθρώπους.
Τα ζώα αυτά υπάρχουν σε πολλές χώρες της Μεσογείου εδώ και χρόνια και δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να μαρτυρούν ένα φαινόμενο επιθέσεων. . Άρα το μήνυμα προς το κοινό πρέπει να είναι ψύχραιμο και πρακτικό: όπως με όλα τα άγρια ζώα δεν αγγίζουμε τα ζώα , δεν τους ταΐζουμε, δεν προσπαθούμε να τους πιάσουμε με γυμνά χέρια, δε βάζουμε δάχτυλα κοντά στο στόμα τους και σε καμία περίπτωση δεν τους καταναλώνουμε. Και βέβαια όταν βλέπουμε ένα νέο φαινόμενο πρέπει να στεκόμαστε στη στάση της πολιτείας.
Από τη μια μεριά χρειάζεται σε όλα τα θέματα συστηματική επιστημονική μελέτη ώστε να μην υπάρχει χώρος για απλουστευτικές συζητήσεις που τρομάζουν τον κόσμο και παράγουν έναν δρόμο απέναντι στη θάλασσα και το φυσικό περιβάλλον. Από την άλλη, πρέπει να δούμε το περιβαλλοντικό.
Για τους λαγοκέφαλους και την αύξησή τους, εκτός από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ζώα όπως η προσαρμοστικότητα, φαινόμενα σαν αυτό συχνά μαρτυρούν ότι δεν έχουμε υγιείς θάλασσες.
Έχουμε οικοσυστήματα που πιέζονται, που δεν είναι ισορροπημένα, που δεν υπάρχουν αρκετά είδη με υγιείς διατροφικές σχέσεις, και άρα δεν υπάρχει ανθεκτικότητα απέναντι σε πιέσεις όπως ένα ξενικό είδος. Από την άλλη φαινόμενα όπως η θέρμανση της θάλασσας και η τροπικοποίηση μας ανησυχούν σε επίπεδο κλιματικής αλλαγής.
Οι αλλαγές που παρατηρούνται στη Μεσόγειο λόγω της κλιματικής αλλαγής και της αύξησης της θερμοκρασίας των υδάτων.
Σύμφωνα με τα δεδομένα του Copernicus, η Μεσόγειος ζεσταίνεται πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο των ωκεανών. Το 2025 ήταν η δεύτερη πιο ζεστή χρονιά με μέση θερμοκρασία επιφάνειας 1,03°C πάνω από τον μέσο όρο, ενώ για τρίτη συνεχόμενη χρονιά (2023–2025), ολόκληρη η Μεσόγειος πέρασε κάποια στιγμή από θαλάσσιο καύσωνα.
Γιατί είναι πρόβλημα αυτό; Υπό αυτές τις συνθήκες η θάλασσα δεν μπορεί να εκπληρώσει τις λειτουργίες της. Θυμόμαστε ότι η θάλασσα είναι ο μεγαλύτερός μας πνεύμονας, παράγει 50% του οξυγόνου που αναπνέουμε, απορροφά διοξείδιο και όταν είναι υγιής απορροφά σχεδόν 90% της παραγόμενης θερμότητας. Αυτό όμως μόνο όταν η θάλασσα είναι υγιής.
Με τους καύσωνες κρίσιμα οικοσυστήματα όπως τα λιβάδια ποσειδωνίας καταρρέουν σε ποσοστά σχεδόν 34%, ενώ Καταγράφονται μαζικοί θάνατοι θαλάσσιων οργανισμών και ανακατατάξεις στη δομή των οικοσυστημάτων που επηρεάζουν όλη την αλυσίδα της ζωής. Με απλά λόγια το λεπτό οικοσύστημα ταράζεται
Για παράδειγμα, τα ζεστά νερά ευνοούν τα ξενικά είδη, λόγω της «τροπικοποίησης» της Μεσογείου. Εκεί έχει σημασία αντί να τα βάζουμε με τις συνέπειες του προβλήματος να βλέπουμε απευθείας το ίδιο το πρόβλημα: την κλιματική κρίση, τις ανθρωπογενείς πιέσεις, τις βλαβερές εκείνες δραστηριότητες που δημιουργούν επικίνδυνες αλλαγές στο θαλάσσιο οικοσύστημα.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες πριν τις καλοκαιρινές τους εξορμήσεις;
Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν καταρχάς την θάλασσα στην οποία εισέρχονται. Η θάλασσα δεν είναι ένα κενό τοπίο, δεν είναι πισίνα, έχει μέσα και άλλα είδη. Δεν είναι η ύπαρξη άλλων ειδών αλλά η ανυπαρξία τους που πρέπει να μας τρομάζει.
Το μήνυμα προς το κοινό είναι απλό και αφορά όλα τα άγρια είδη: προσέχουμε, δεν αγγίζουμε, δεν προσεγγίζουμε με γυμνά χέρια, παρακολουθούμε τις ανακοινώσεις των αρμόδιων φορέων και των επιστημόνων και βασικά δεν υποκύπτουμε στην παραπληροφόρηση και την τρομοκράτηση.
Κάθε φορά που ερχόμαστε σε επαφή με τη φύση θυμόμαστε ότι φυσικά τη μοιραζόμαστε με άλλα είδη και αυτό είναι κάτι καλό, αυτό κάνει την φύση όμορφη. Και αυτό επίσης σημαίνει ότι στοιχειωδώς προσέχουμε. Τι άλλο πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες; Ότι για να μπορούμε να απολαμβάνουμε τη θάλασσα, να την χαιρόμαστε, να είναι υγιής σημαίνει ότι πρέπει να την προστατεύουμε και να απαιτούμε από την πολιτεία να κάνει το ίδιο.
Η θάλασσα είναι κάτι όμορφο, κάτι αναγκαίο για την επιβίωσή μας και κάτι που μοιραζόμαστε και με άλλα είδη. Υπάρχουν τρόποι να συνυπάρχουμε με ψυχραιμία, με σεβασμό, χωρίς μια λογική ότι θα έπρεπε να είμαστε μόνοι μας στη θάλασσα, και με προσαρμοστικότητα από μεριά μας όπου χρειάζεται- άλλωστε τα άλλα είδη αναγκάζονται να προσαρμόζονται στη δική μας παρουσία. Κάποιες φορές το κάνουμε και εμείς.
Τι σημαίνει θαλάσσια προστασία;
Σημαίνει προστασία της θάλασσας από συγκεκριμένα πράγματα που μπορεί να την απειλούν. Για παράδειγμα ανθρώπινες δραστηριότητες όπως η βιομηχανική αλιεία, ή η ανεξέλεγκτη αλιεία, η έντονη δραστηριότητα στη θάλασσα, η ρύπανση είναι όλα πράγματα βλαβερά: οδηγούν στο να χάνονται είδη, να διαταράσσονται οικοσυστήματα και στο βάθος του χρόνου να καταρρέει η θάλασσα.
Όταν λέμε λοιπόν ότι προστατεύουμε τη θάλασσα σημαίνει ότι περιορίζουμε όλα αυτά τα οποία μπορεί να προκαλούν πρόβλημα. Αυτό γίνεται με πολλούς τρόπους και ένας βασικός είναι οι θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές.
Περιοχές δηλαδή που οριοθετούμε και αποφασίζουμε ότι εντός τους η ανθρώπινη δραστηριότητα ελέγχεται: στη πράξη αυτό μπορεί να σημαίνει ότι εντός τους δεν επιτρέπουμε την βιομηχανική αλιεία ή το ερασιτεχνικό ψάρεμα, ότι δεν επιτρέπεται να περνάνε πλοία κ.ο.κ. Δεν βγάζουμε τον άνθρωπο εκτός αλλά περιορίζεται λίγο τις δραστηριότητές του ώστε να μπορεί το σύστημα, η θάλασσα, τα είδη να πάρουν μια ανάσα.
Έχουμε στην Ελλάδα θαλάσσια προστασία/ θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές;
Φυσικά. Καταρχάς η ελλάδα έχει ένα εκτενές δίκτυο από περιοχές Νατούρα 2000, που είναι έν ευρωπαϊκ΄π δίκτυο προστατευόμενων περιοχών. Επίσης η Ελλάδα δεσμεύεται από το ευρωπαϊκό δίκαιο (επειδή ανήκουμε στην Ευρώπη) και διεθνείς συμβάσεις και με άλλους τρόπους.
Για παράδειγμα η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να καλύψει τον στόχο 30Χ30, να προστατεύσει δηλαδή τουλάχιστον το 30% της θάλασσας ως το 2030. Αυτό έχει οριστεί από τους επιστήμονες παγκοσμίως ως το ελάχιστο ποσοστό προστασίας προκειμένου η θάλασσα να ανακάμψει και να μπορεί να συνεχίσει να μας παρέχει οξυγόνο, τροφή, δροσιά, να βοηθάει στην αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Άρα η Ελλάδα φυσικά και έχει υποχρέωση να θεσπίζει θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές και να λαμβάνει στα σοβαρά τη θαλάσσια προστασία. Αυτό είναι το επιστημονικά αναγκαίο αλλά και μια υποχρέωση μας ευρωπαϊκή, διεθνής και εθνική.
Πώς τα πάει γενικά η Ελλάδα με τη θαλάσσια προστασία;
Παρότι είμαστε μια χώρα όπου η θάλασσα είναι βασικό κομμάτι του τοπίου, του πολιτισμού, της τροφής, των διακοπών, των αναμνήσεών, της οικονομίας μας, στην Ελλάδα δεν τα πάμε καλά με τη θαλάσσια προστασία. Από τη μια μεριά δεν τα πάμε καλά σε επίπεδο νοοτροπίας. Βλέπουμε ακόμη μια έλλειψη αγάπης για τη θάλασσα: από τα πλαστικά μιας χρήσης και την ρίψη τους στη θάλασσα, στην απουσία συνειδητής στάσης απέναντι στο πώς/ πού χτίζουμε, πώς διασκεδάζουμε (μας χρειάζεται το τζετ σκι;), πώς καταναλώνουμε.
Από την άλλη είναι η πολιτεία. Παρότι έχουμε δεσμεύσεις , στην Ελλάδα έχουμε ένα ιστορικό μη συμμόρφωσης με αυτές. Πολλές υποχρεώσεις μας δεν πληρούνται, υπάρχει απουσία ουσιαστικής διαχείρισης, ενώ έχουμε ένα γενικευμένο φαινόμενο “προστασίας στα χαρτιά” όπου δηλαδή προστατεύουμε μια περιοχή, μια θαλάσσια περιοχή, μόνο στα χαρτιά χωρίς να υπάρχει σχετικό νομικό πλαίσιο. Και μετά φυσικά υπάρχει ακόμη μια ενθάρρυνση στ εύκολο κέρδος, στην βιομηχανοποίηση, κ.ο.κ. Σήμερα όμως βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι.
Το 2024 είδαμε ότι ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε 21 δεσμεύσεις για τη προστασία της θάλασσας- αν αυτές γίνουν πράξη το σκηνικό μπορεί να αλλάξει. Περιλαμβάνουν σειρά μέτρων για την προστασία των θαλάσσιων ζώων, των οικοσυστημάτων, τα θαλάσσια πάρκα κλπ. Αλλά μένει να το δούμε.
Για παράδειγμα ανακοινώθηκαν 2 νέα θαλάσσια πάρκα σε Ιόνιο και Αιγαίο- αν αυτά όντως θεσμοθετηθούν θα είναι πολύ σημαντικό γιατί η Ελλάδα θα καλύψει τον στόχο 30Χ30 και σημαντικά νησιά και θάλασσες θα προστατευτούν. Αλλά έως ότου να βγουν Προεδρικά διατάγματα και να μπουν αυτές οι περιοχές σε καθεστώς νόμου δεν προστατεύονται. Και φυσικά η προσπάθεια δεν πρέπει να τελειώσει εκεί. Το 30Χ30 όπως είπαμε είναι το ελάχιστο ποσοστό, πρέπει να είναι η αρχή μιας προσπάθειας προστασίας της θάλασσας.
Το Ελληνικό γραφείο της Greenpeace, μαζί με το WWF Ελλά και το Vouliwatch και την στήριξη άλλων 10 περιβαλλοντικών οργανώσεων, δημιούργησαν το παρατηρητήριο WeSeaYou τον πρώτο μηχανισμό παρακολούθησης της υλοποίησης των δεσμεύσεων για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Ελλάδα.
Εκεί κάθε πολίτης μπορεί να δει τις δεσμεύσεις της κυβέρνησης, τα βήματα που έχουν ή δεν έχουν γίνει για κάθε δέσμευση, ένα επεξηγηματικό γλωσσάρι που εξηγεί περιβαλλοντική ορολογία, έναν διαδραστικό χάρτη της Ελλάδας που αποτυπώνει θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές καθώς και πολύ υλικό σχετικό με τη θάλασσα.
Η θάλασσα στην Ελλάδα είναι όμορφη, είναι πλούσια, είναι γεμάτη ζωή. Δεν πρέπει να τη φοβόμαστε, πρέπει απλά να την γνωρίσουμε καλύτερα, να την αγαπήσουμε και να την προστατεύσουμε. Με ορθή ενημέρωση από έγκυρα μέσα και με σεβασμό απέναντι στη φύση οι πολίτες μπορούν να απολαύσουν τις θάλασσές μας και αυτό το καλοκαίρι.
